Skip to main content

Πολιτιστική άνοιξη εν μέσω δικτατορίας (1970-1973)

H απόφαση της χούντας να προχωρήσει σε μια ελεγχόμενη «φιλελευθεροποίηση», στοχεύοντας κυρίως στη βελτίωση της εικόνας της στο εξωτερικό, οδήγησε σε μια σειρά μέτρα που περιόρισαν το ασφυκτικό κλίμα ανελευθερίας που επικρατούσε ώς τότε. Η άρση της προληπτικής λογοκρισίας, τον Οκτώβριο του 1969, και η κατάργηση του καταλόγου των απαγορευμένων βιβλίων, το καλοκαίρι του 1970, σηματοδότησαν την έναρξη ενός κύματος εκδόσεων. Η κυκλοφορία των Δεκαοχτώ κειμένων, το 1970, θεωρήθηκε η πρώτη συλλογική πράξη αντίστασης των ελλήνων πνευματικών ανθρώπων, την οποία ακολούθησαν και άλλες παρόμοιες εκδόσεις (Νέα κείμενα κ.ά.), με έμφαση στη λογοτεχνία αλλά και στο πολιτικό βιβλίο, πρωτότυπο και μεταφρασμένο. Το εκδοτικό τοπίο εμπλουτίστηκε με περιοδικές εκδόσεις που, εκμεταλλευόμενες τα περιθώρια τα οποία έδινε το καθεστώς, εξέφρασαν σαφή αντιδικτατορικό λόγο.

Παράλληλα, εκδόσεις για το φοιτητικό κίνημα στην Ευρώπη και στην Αμερική συνέδεαν τους/τις έλληνες φοιτητές/τριες με τον αγώνα των συναδέλφων τους σε όλο τον κόσμο. Στη διαμόρφωση αυτής της νέας κουλτούρας διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο το θέατρο, η μουσική και ο κινηματογράφος, που διέγραψαν αντίστοιχες πορείες, ακροβατώντας στο επικίνδυνο σκοινί που είχαν τεντώσει οι αρχές καταστολής. Ενδεικτικά, ως προς αυτή τη συνθήκη, είναι τα επεισόδια που διαδραματίστηκαν τον Νοέμβριο του 1970, με αφορμή τη δωρεάν πρώτη προβολή της ταινίας για το φεστιβάλ του Γούντστοκ στον κινηματογράφο «Παλλάς», με τη συμμετοχή χιλιάδων νέων· η προβολή της ταινίας τελικά απαγορεύτηκε. Οι φοιτητές και
φοιτήτριες της εποχής μπορούσαν να περιπλανηθούν στον κόσμο του βιβλίου, να μοιραστούν καινούργιες μουσικές και προβολές σε κινηματογραφικές αίθουσες, ρούχα και συμπεριφορές, ένα νέο λεξιλόγιο, τον φόβο της Ασφάλειας, αλλά και την αίσθηση ότι ανήκαν σε μια διεθνή γενιά αμφισβήτησης που άρθρωνε τον δικό της λόγο και ξεδίπλωνε τη δράση της σε όλο τον κόσμο.

Συλλογή

Δίπτυχο για την έκθεση του Γιάννη Γαΐτη Ιπτάμενες Μηχανές στην γκαλερί Δεσμός (2/1972). ΑΣΚΙ

Φοιτητική Δύναμη, από τις εκδόσεις Αρμός (1973).  

Εξώφυλλο προγράμματος για το «Αφιέρωμα τιμής στον Θανάση Βέγγο» στον κινηματογράφο Studio (1970). ΑΣΚΙ

Από τις 16 έως τις 29 Νοεμβρίου 1970 η αθηναϊκή ζωή σημαδεύτηκε από τις αντιδράσεις που δημιούργησε η πρώτη προβολή στην Ελλάδα των ταινιών Φράουλες και αίμα και Γούντστοκ. Η σύνδεση των δύο ταινιών με το ροκ και το κίνημα αμφισβήτησης των νέων στις ΗΠΑ προκάλεσε τη συγκέντρωση χιλιάδων νέων έξω από τους κινηματογράφους και τελικά την επέμβαση της αστυνομίας. Κολάζ / Συλλογή Λ. Καλλιβρετάκη

Αφίσα της παράστασης Ουστ της Μαριέττας Ριάλδη (1972-1973). ΙΑ ΕΚΠΑ

Αφίσα της παράστασης Το μεγάλο μας τσίρκο του Ιάκωβου Καμπανέλλη από τον θίασο Τζένης Καρέζη - Κώστα Καζάκου (1973). ΙΑ ΕΚΠΑ

Πρώτη σελίδα καταλόγου της αστυνομίας με 124 βιβλία που θεωρούνταν επικίνδυνα από το καθεστώς (25-10-1971). ΙΑ ΕΚΠΑ / Αρχείο Γ. Φλώρου

Πρόγραμμα της ταινίας Ο αληθινός φασισμός του Μιχαήλ Ρομ στον κινηματογράφο Αλκυονίς. ΑΣΚΙ

Πρόγραμμα της παράστασης Τα οράματα του Μπίχνερ του Γιώργου Μιχαηλίδη στο Ανοιχτό Θέατρο (1972). ΑΣΚΙ

Frantz Fanon, Της γης οι κολασμένοι, από τις εκδόσεις Κάλβος (1971). ΑΣΚΙ

Αφίσα για ομαδική έκθεση γελοιογραφίας στο Καλλιτεχνικό Πνευματικό Κέντρο «Ώρα» (1969). ΑΣΚΙ

Αντικουλτούρα. Η δημιουργία μιας διαφορετικής κοινωνίας από τις εκδόσεις Ερμείας (1972). ΙΑ ΕΚΠΑ

Δίπτυχο για έκθεση του Χρόνη Μπότσογλου στην Αίθουσα Τέχνης Αθηνών Χίλτον και στην Αίθουσα «Τέχνη» Θεσσαλονίκης (1970). ΑΣΚΙ

Εξώφυλλο του δίσκου Χρονικό με συνθέτη τον Γιάννη Μαρκόπουλο, στιχουργό τον Κώστα Γεωργουσόπουλο (ψευδώνυμο: Κ.Χ. Μύρης) και ερμηνευτές τον Νίκο Ξυλούρη και τη Μαίρη Δημητριάδη (1970)

Πρόγραμμα των δύο μονόπρακτων έργων Η Βέρα και Το τάβλι του Δημήτρη Κεχαΐδη, σε σκηνοθεσία Καρόλου Κουν στο Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν (1971-1972). ΑΣΚΙ

Στα γραφεία του εκδοτικού οίκου Κάλβος. Από αριστερά διακρίνονται οι τότε φοιτητές Γιάννης Μαΐστρος, Γιώργος Μαρκόπουλος και, δίπλα τους, ο εκδότης του Κάλβου Γιώργος Χατζόπουλος. Από πίσω τους, αστεϊζόμενος, ο τότε φοιτητής Παναγιώτης Κονδύλης (1971). ΑΣΚΙ

Φωτογραφία από την παράσταση Το τάβλι. Διακρίνονται οι Νικήτας Τσακίρογλου (πίσω) και Γιάννης Μόρτζος (μπροστά). ΑΣΚΙ

Πρόγραμμα της παράστασης Τάνγκο του Σλαβόμιρ Μρόζεκ, σε σκηνοθεσία Σπύρου Ευαγγελάτου, στο θέατρο Αλάμπρα (1972). ΑΣΚΙ

Το πρώτο τεύχος του περιοδικού Νέοι Στόχοι, με εκδότη τον Θύμιο Παπανικολάου (7/1971). ΑΣΚΙ

Το πρώτο τεύχος του περιοδικού Η Συνέχεια, με εκδότη τον ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη (3-4/1973). ΑΣΚΙ

Εξώφυλλο του δίσκου του Διονύση Σαββόπουλου Μπάλλος (1971).

Στιγμιότυπο από τα γυρίσματα της ταινίας μικρού μήκους Μετά σαράντα μέρες της Φρίντας Λιάππα (διακρίνεται στο κέντρο της φωτογραφίας να φοράει καμπαρντίνα). Πρόκειται για την πρώτη σκηνοθετική απόπειρά της. Η συγκεκριμένη σκηνή γυρίστηκε έξω από τις παλιές Φυλακές Αβέρωφ. Οι δύο ηθοποιοί που υποδύονται τους στρατιώτες είναι οι (από αριστερά) Τάσος Παπαγιαννίδης και Νίκος Κατσαρός ενώ διακρίνεται και ο Γιάννης Σμαραγδής πάνω στο αυτοκίνητο να κρατάει την κάμερα (1972). ΙΑ ΕΚΠΑ / Δωρεά Κ. Αγγελάκου

Πρόγραμμα της ταινίας Ο Κονφορμίστας του Μπερνάρντο Μπερτολούτσι στον κινηματογράφο Studio (1973). ΑΣΚΙ

Πρόγραμμα της «Εβδομάδας Ουγγρικού Κινηματογράφου» στον κινηματογράφο Αλκυονίς (1970). ΑΣΚΙ

Τα Νέα κείμενα από τις εκδόσεις Κέδρος (1971). ΙΑ ΕΚΠΑ

Τα Δεκαοχτώ Κείμενα από τις εκδόσεις Κέδρος (1970). ΙΑ ΕΚΠΑ