Ταυτότητα
Το Μουσείο Ανατομίας έχει ως αποστολή: Α) Την κάλυψη σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο των διδακτικών και ερευνητικών αναγκών της Ιατρικής Σχολής, καθώς και άλλων τομέων ή τμημάτων του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών σε θέματα που εμπίπτουν στις δραστηριότητες του Μουσείου. Β) Τη διαχείριση, μελέτη και δημοσίευση των ευρημάτων που συμπεριλαμβάνουν οι Συλλογές του Μουσείου Ανατομίας προέρχονται από ερευνητικές ή εκπαιδευτικές δραστηριότητες του Μουσείου. Γ) Τη συνεργασία κάθε μορφής με κέντρα ερευνών και ακαδημαϊκά ιδρύματα ημεδαπής και αλλοδαπής, εφόσον οι επιστημονικοί στόχοι, συμπίπτουν, συμβαδίζουν και αλληλοσυμπληρώνονται με εκείνους του Μουσείου Ανατομίας. Δ) Τη συμμετοχή σε ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά και ερευνητικά προγράμματα που συμβάλλουν στην κινητικότητα και τη συνεργασία των ερευνητών, στην ανταλλαγή διδασκόντων και διδασκομένων και τη διάχυση της επιστημονικής γνώσης και εμπειρίας. Ε) Τη διοργάνωση επιστημονικών διαλέξεων, ημερίδων, σεμιναρίων συμποσίων, συνεδρίων και άλλων επιστημονικών εκδηλώσεων και την πρόσκληση σε τέτοιου είδους εκδηλώσεις, σε τοιούτων είδους εκδηλώσεις, Ελλήνων και αλλοδαπών επιστημόνων αναγνωρισμένου κύρους. ΣΤ) Η μετάδοση της ακαδημαϊκά καλλιεργούμενης γνώσης στην ευρύτερη κοινωνία. Ζ) Τέλος, το Μουσείο Ανατομίας φέρνει σε επαφή τους πολίτες με την Ανατομική Επιστήμη.
Ιστορικό
Ο μεγάλος ευεργέτης Γεώργιος Σίνας, το 1833, δώρισε στην Ιατρική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών έναν σκελετό και σειρά ξηρών κρανίων ενηλίκων, ενώ ο Γεώργιος Μανούσης δώρισε ένα οπτικό μικροσκόπιο. Ο Βασιλιάς Όθωνας παραχώρησε τους περίφημους ανατομικούς χάρτες των Weber και Mascagni. Ο καθηγητής Γεωργίου ίδρυσε το «Ανατομικό Ταμείο» και συνέλεξε διάφορα χειρουργικά εργαλεία και ανατομικούς χάρτες από το εξωτερικό. Η σπανιότητα του πτωματικού υλικού ανάγκασε τον Γεωργίου να δημιουργήσει ο ίδιος ξηρά παρασκευάσματα, εγχύοντας στο αγγειακό σύστημα χρωματιστό μείγμα από κερί, ζωικό λίπος και φυτικές ρητίνες. Κατά το ακαδημαϊκό έτος 1872-1873, ο καθηγητής Γεωργίου έλαβε από το Παρίσι ανατομικά μοντέλα φιλοτεχνημένα από τον Louis Auzoux και το 1883 το Πανεπιστήμιο αγόρασε την περίφημη συλλογή του Κωνσταντίνου Βαλσαμάκη καθηγητή της Ιονίου Ακαδημίας. Η συλλογή Βαλσαμάκη, είναι μια σπάνια συλλογή ξύλινων μοντέλων οστών από τον ανατόμο Felice Fontana (1730-1805) από τη Φλωρεντία. Τα περιεχόμενα της συλλογής Βαλσαμάκη είναι: μινιατούρες ξύλινων αγαλμάτων που απεικονίζουν ανθρώπινους μυς, ξύλινα γλυπτά οστών, ξύλινα κρανία ενηλίκων και ανηλίκων, αναπαραστάσεις σπονδύλων και νωτιαίου μυελού δημιουργημένες με κερί, γύψο και εκμαγεία από λινάρι. Ο καθηγητής Λουκάς Παπαϊωάννου, το 1887, δημιούργησε λεπτομερή εμβρυολογική συλλογή. Ο Ρήγας Νικολαΐδης (1856-1928) και ο βοηθός του Καρζής παρασκεύασε ξηρά εκμαγεία μυών, αγγεία και νεύρα των άνω και κάτω άκρων στην περιοχή της κεφαλής και του λαιμού. Ο Νικολαΐδης επίσης δημιούργησε απίθανα παρασκευάσματα του τριδύμου και του προσωπικού νεύρου. Ο Νικολαΐδης εμπλουτίζει το Μουσείο με ανατομικούς χάρτες (που απεικονίζουν την προέλευση και κατάφυση των μυών και την πορεία των νεύρων), με μία πλήρη εμβρυολογική συλλογή και κάποιες σημαντικές ανατομικές παραλλαγές, όπως η ανωμαλία της δεξιάς υποκλείδιας αρτηρίας, η ανωμαλία της έσω γναθιαίας αρτηρίας καθώς και ανωμαλίες του πλατύ ραχιαίου και δικέφαλου βραχιονίου μυός. Ο Γεώργιος Σκλαβούνος (1868-1954) χρησιμοποίησε την τεχνική της πυρογραφίας για την περιγραφή της πρόσφυσης των μυών στα οστά αναπαριστώντας τα καυτηριασμένα σημεία τα οποία ήταν τα σημεία προσκόλλησης των μυών. Ο καθηγητής Επαμεινώνδας Κατρίτσης οργάνωσε το Ανατομικό Μουσείο και το 1989, ο καθηγητής Βλάχος εμπλουτίζει το Μουσείο με παρασκευάσματα του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού. Το 1992 ο καθηγητής Νικόλαος Παπαδόπουλος (1992-2004) κατέταξε όλο το συλλεγμένο μουσειακό υλικό. Με δικές του ενέργειες το Μουσείο εκσυγχρονίστηκε και ανακαινίστηκε. Η γωνιά του διάσημου συγγραφέα, του ακαδημαϊκού Αντώνη Σαμαράκη, δημιουργήθηκε μετά τη δωρεά του σώματός του στο Εργαστήριο Ανατομίας. Ο Καθηγητής Ουρολογίας Αριστείδης Γιαννόπουλος δώρισε μια σπάνια συλλογή με ουρόλιθους και νεφρόλιθους.
Ομάδες Κοινού
Το Μουσείο Ανατομίας απευθύνεται σε επιστήμονες του τομέα υγείας, σε φοιτητές, στο γενικό πληθυσμό και σε μαθητές.
Συλλογές & Εκθέματα
Το Μουσείο περιλαμβάνει μια πλούσια συλλογή ξηρών φυσιολογικών οστών και ανώμαλα οστά (δυσπλαστικά, οστεοπορωτικά οστά, μερικώς ή πλήρως οστεοποιημένα στην περιοχή των συνδέσμων τους), ξηρά οστά με ανωμαλίες (εμβόλιμα οστά, οστεοποιήσεις συνδέσμων και κρανία με επικουρικά τρήματα), παρασκευάσματα μονιμοποιημένα με φορμαλδεΰδη ανθρώπινων ιστών ή ιστών ζώων. Κέρινα, ξύλινα και πλαστικά ανατομικά μοντέλα επίσης ανευρίσκονται. Διακόσια (200) ξηρά φυσιολογικά και παθολογικά κρανία της Καυκάσιας φυλής και 10 ξηρά φυσιολογικά κρανία ζώων επίσης εκτίθενται στον χώρο του Μουσείου. Ένα μεγάλο μέρος του Μουσείου περιλαμβάνει τομές εγκεφάλου, τμήματα εγκεφάλου και νωτιαίου μυελού κατάλληλα για τη σχολαστική μελέτη του κεντρικού νευρικού συστήματος (Κ.Ν.Σ). Εξαιρετικά εκθέματα είναι οι σκελετοί ενός γίγαντα, ενός αχονδροπλαστικού νάνου, ενός σκελετού με σοβαρή σκολίωση και άλλος ένας με πολλαπλές εξοστώσεις. Διατηρημένα εκθέματα (σε διάλυμα αιθυλικής αλκοόλης και φορμαλδεΰδης), αποξηραμένα παρασκευάσματα και παρασκευάσματα διατηρημένα με έγχυση με κερί ή άλλες ουσίες επαρκείς για την ανάδειξη της φλεβικής, αποχέτευσης, της αρτηριακής άρδευσης και του λεμφικού συστήματος. Επιπλέον, υπάρχει μια τερατολογική συλλογή με ανώμαλα έμβρυα με σχιστίες, καρδιακές δυσπλασίες και άλλες σοβαρές δομικές ανωμαλίες. Σε μια άλλη γωνιά του Ανατομικού Μουσείου υπάρχει πλούσια συλλογή παλαιών χειρουργικών εργαλείων και διάφορων μικροσκοπίων. Στο Μουσείο εκτίθενται επίσης παρασκευάσματα από διαφορετικά μέρη του ανθρώπινου σώματος (αυτιά, μύτη, γλώσσα, λάρυγγας, φάρυγγας, καρδιά, πνεύμονες, γυναικεία γεννητικά όργανα και το έμβρυο). Εν κατακλείδι, η ανατομική συλλογή περιλαμβάνει περισσότερα από 800 παρασκευάσματα. Περίπου 60 από αυτά αναδεικνύουν συγγενείς ανωμαλίες εμβρύων ανθρώπου και ζώων.
Εκδηλώσεις & Δράσεις
Το Μουσείο Ανατομίας κάθε χρόνο διοργανώνει ειδικές εκδηλώσεις με σκοπό την εξωστρέφειά του και την προσέλκυση ευρύτερου κοινού.
Προσβασιμότητα
Το Μουσείο Ανατομίας είναι προσβάσιμο σε άτομα με αναπηρία, καθώς βρίσκεται στο ισόγειο χώρο του κτηρίου όπου υπάρχει ειδική ράμπα (αναβατόριο).
Λειτουργία
Το ωράριο λειτουργίας του Μουσείου Ανατομίας ακολουθεί τις εργάσιμες ημέρες και ώρες της λειτουργίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και η επίσκεψη γίνεται κατόπιν ειδικής άδειας της Γραμματείας του Εργαστηρίου Ανατομίας- «Ανατομείο».
Όνομα διευθυντή: Θεόδωρος Γ. Τρουπής, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής
Απόφαση Ίδρυσης
ΦΕΚ 86/τ.Α’/23-3-1932 άρθρο 289 του ν. 5343/1932